Een stamboom is een officieel document dat de genealogie van een dier vastlegt. Het certificeert de afstamming en raszuiverheid van een dier en dient als bewijs voor het ras. Het vereist kennis over het verleden van het dier of het uitvoeren van een genetische test om de afstamming te controleren.
Een stamboom is als inflatie: de meeste keren dat het genoemd wordt, hebben mensen eigenlijk geen idee waar ze het precies over hebben.
De naam komt van het Franse pied de grue. Ja, poot van een kraanvogel. Dit komt doordat vroeger, bij het fokken van paarden, de waarde werd bepaald door een merkteken dat bestond uit drie lijnen. Dit teken werd op officiële documenten gezet om de genealogie van het dier weer te geven. De vorm leek op de afdruk die kraanvogels achterlaten tijdens het lopen.
Het is misschien niet bijzonder geavanceerd of fantasierijk, maar we hebben het over een protocol dat al in de 15e eeuw werd gebruikt. In die tijd was het doel om te garanderen dat het dier raszuiver was en om te helpen bij de selectie van dieren voor de fokkerij.
Bijna net zoals nu, maar dan met minder hondenshows.
In het algemeen is een stamboom (of pedigree) een officieel document dat de genealogie van een dier vastlegt, in ons specifieke geval dat van een hond. Bij honden certificeert het de afstamming en zuiverheid van een dier en bewijst het het ras. Om voor dit certificaat in aanmerking te komen, moet een hond drie generaties voorouders van datzelfde ras hebben die destijds officieel zijn geregistreerd.
En hoe kom je aan een stamboom voor een hond?
De definitie geeft al een belangrijke hint. Om een stamboom voor een dier te krijgen, moet er een vastgelegde genealogische registratie zijn. Maar wat als het dier deze registraties niet heeft of als ze verloren zijn gegaan?
Er is een alternatief. Men kan een DNA-monster van de hond naar de betreffende instanties sturen. Als na analyse de afstamming aantoont dat het dier aan de voorwaarden voldoet, kan de vereniging een stamboombewijs afgeven. Deze laatste stap is overigens niet gratis, want hoewel we allemaal van gratis dingen houden, komen die niet vaak voor.
De prijzen variëren afhankelijk van de exacte voorwaarden van de dienst en het land. In Spanje kost de erkenning van het ras van een hond tussen de 40 en 60 euro. In de Verenigde Staten kan een stamboomcertificaat en deelname aan een hondenshow tussen de 65 en 85 dollar kosten.
Stambomen kunnen door verschillende instanties worden afgegeven, al is het verstandig om voorzichtig te zijn met deze verenigingen. Als iemand echt een hond met een erkende stamboom wil, is het beter om te kiezen voor dieren waarvan de stamboom wordt ondersteund door een organisatie die erkend en gerespecteerd wordt door de Fédération Cynologique Internationale (FCI).
Een nestje honden kan direct met stamboom worden ingeschreven, mits beide ouders (van hetzelfde ras natuurlijk, anders heb je een nestje kruisingen) al eerder zijn geregistreerd als raszuivere honden. Op deze manier garandeer je dat de pasgeboren pups van dat ras zijn, zonder vermenging.
Het aanmelden van een nestje als stamboomdieren kost vaak minder dan 5 euro per individu. Op dat moment krijgen ze ook hun officiële naam, die hen zal vergezellen in het stamboek en op andere certificaten. Bij deze procedures zijn dierenartsen betrokken, die van de gelegenheid gebruikmaken om de microchip te plaatsen en de verschillende formulieren in te vullen.
Hoewel dit proces niet duur is, neemt het wel veel tijd in beslag; het kan soms maanden duren. Zodra de bureaucratie om de hoek komt kijken, verandert elk eenvoudig protocol in een tijdrovende machine vol trivialiteiten. Dat is de reden waarom een raszuivere pup die je adopteert soms nog geen stamboom heeft.
Eenmaal verkregen, verloopt een stamboom niet. Je hoeft niet periodiek genetische testen te doen om te controleren of het ras is veranderd, omdat de verenigingen ervan uitgaan dat het geen magische hond is.
Mijn hond stamt af van Fenrir zelf, waar dient die stamboom eigenlijk voor?
Dit document dat het ras van je hond bevestigt, heeft drie functies. De eerste zijn de klinische en medische voordelen die verbonden zijn aan het feit dat hondenrassen onderling verschillen. Het kennen van het exacte ras van een dier geeft je een idee van mogelijke toekomstige medische problemen.
Een tweede functie is voor fokkers. Het stelt hen in staat om precies te weten waar een dier vandaan komt. Hierdoor kunnen ze gerichte fokplannen opstellen en evalueren welke dieren met elkaar gekruist moeten worden. Ook hier speelt de klinische component een belangrijke rol.
Tot slot is er het belang voor wedstrijden. Veel hondenshows vereisen dat de hond aan bepaalde vastgestelde voorwaarden voldoet, waaronder het aantoonbaar behoren tot een specifiek ras.
De meeste schoonheids- of morfologiewedstrijden eisen een stamboom als onmisbare voorwaarde voor inschrijving.
De lay-out van een stamboom kan verschillen per vereniging, maar ze hebben allemaal een aantal vaste onderdelen. Het belangrijkste is de stamboom met ten minste drie generaties. Vanaf dat minimum kunnen er zoveel familieleden worden toegevoegd als er op het papier passen.
Normaal gesproken bevatten ze ook de naam van het dier, de geboortedatum, het geslacht, een aantal fysieke kenmerken zoals kleur, het ras, het microchipnummer, de herkomst (zowel land als fokker), de naam van de eigenaar en de kers op de taart: alle kampioenschapstitels die het dier heeft gewonnen.
Sommige versies bevatten daarnaast de prijzen die zijn gewonnen door andere familieleden van het betreffende dier.
Niet alle honden met een stamboom hoeven prijzen te hebben gewonnen, maar je moet wel een stamboom hebben om dat soort prijzen te kunnen winnen.
Zoveel gedoe voor een "trouwboekje"
Een probleem dat indirect verbonden is aan de stamboom, is de drang om de lijn zuiver te houden. Omdat een stamboom raszuiverheid vereist en de genealogie vastlegt, zijn er fokkers die twijfelachtige praktijken hanteren om dit te behouden. Laten we eerlijk zijn: het kruisen van nauwe verwanten is genetisch gezien niet erg slim. Deze inteelt binnen hetzelfde ras kan leiden tot genetische afwijkingen en het in stand houden van chronische problemen.
Gelukkig zijn er tegenwoordig steeds minder fokkers die deze praktijken volgen. Deze genetische problemen schaden de gezondheid van het dier, in variërende mate van ernst. Professionals proberen nu deze fouten te elimineren terwijl ze de rasidentiteit behouden.
Dankzij de vooruitgang in de genetica is het mogelijk om te weten welke ziekten dieren bij zich dragen, zodat kruisingen kunnen worden uitgevoerd waarbij wordt voorkomen dat negatieve mutaties zich verder verspreiden.
Als je denkt dat het gedoe rondom de stamboom bij honden al zwaar is: bij paarden is het nog veel strenger en rigider.
Wij kunnen je helaas geen officiële stambomen geven. Maar onze Koko DNA-test voor honden kan je precies vertellen uit welke rassen je hond bestaat, of hij nu raszuiver is of niet. Uiteindelijk is het een hond. De meesten van ons houden niet van hem vanwege zijn ras, maar omdat hij een bron van licht is in een donkere wereld.
